19493019056_21a6f94e64_b

Categories

Deel op social media

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on email

Pedagogisch handelen & didactiek

Als invalleraar op een basisschool ben je vaak een nieuw gezicht in de klas. Je hebt met de leerlingen nog geen band opgebouwd vanuit waar je kunt werken.
De juiste pedagogische en didactische aanpak is hierbij essentieel. Maar wat wordt er precies verstaan onder de begrippen ‘pedagogisch handelen’ en ‘didactiek’? In hoeverre is ‘pedagogisch handelen’ een taak van de invalleraar? Wat is een juist pedagogisch klimaat? En wat is een pedagogische opdracht?
In dit artikel nemen we jou als invalleraar mee en gaan we in op deze vragen. Eerst de theorie en dan de praktijk met daarbij 7 handvatten voor in de klas. 
  1. Wat is pedagogisch handelen?

Pedagogiek is de studie naar opvoeding en ontwikkeling van kind tot volwassenheid. De wetenschap bestudeert de opvoeding, de ontwikkelingsfasen en ook de relatie tussen het kind en zijn omgeving. De nadruk ligt vooral op het handelen. 

Onder pedagogie wordt de praktijk van het opvoeden verstaan. Het gaat hierbij om de manier waarop volwassenen (ouders, opvoeders en onderwijzers) jeugdigen grootbrengen met een bepaald doel.

Pedagogisch handelen is het vormgeven van het leren zelf, dit door verschillen tussen leerlingen te erkennen, leerlingen uit te dagen, te ondersteunen en te vertrouwen. Een voorwaarde is dat er sprake is van een pedagogisch klimaat.

1.1 Wat is didactiek?

Didactiek is de wetenschapsdiscipline die zich bezighoudt met de vraag hoe kennis, vaardigheden en leerhoudingen door een leerkracht kunnen worden onderwezen aan leerlingen. In de praktijk vertaalt dit zich naar hoe invulling moet worden gegeven aan een les, zodat leerlingen op de meest efficiënte wijze leren.

1.2 Hoe verhouden pedagogiek en didactiek zich tot elkaar?

Het gaat om twee verschillende wetenschapsdisciplines, maar kunnen in het onderwijs niet los van elkaar worden gezien. Gestelde pedagogische doelen kunnen enkel door toepassing van didactische kennis worden behaald. Anders gezegd: pedagogisch handelen kan niet zonder didactiek. En didactisch handelen kan ook niet zonder pedagogiek. Je kunt zonder een pedagogische relatie immers niet het leerproces van leerlingen beïnvloeden. 

1.3 In hoeverre is ‘pedagogisch handelen’ een taak van de invalleraar?

Pedagogisch handelen is een belangrijke pijler voor een invalleraar. Juist als invalleraar kun je namelijk voor tal van uitdagingen komen te staan. Hoe ga je om met pestgedrag, onhandelbare leerlingen en kleuters die moeilijk gedrag vertonen? Door pedagogisch juist te handelen voorkom je dat de relatie tussen leraar en leerling geen schade oploopt. Zonder een goede relatie met je leerlingen verloopt kennisoverdracht immers moeizaam.

1.4 Wat is een juist pedagogisch klimaat?
Het pedagogisch klimaat dient zo te zijn dat de concentratie van de leerling op de onderwijsstof optimaal is én dat de leerling als jeugdige tot zijn recht komt. Een stimulerend pedagogisch klimaat houdt rekening met basale behoeften van kinderen: goede relaties, competentie en autonomie.

1.6 Wat is een pedagogische opdracht?
Hiermee wordt het doelbewust handelen van een leraar bedoeld, waarbij hij werkt aan maatschappelijke en ontwikkelingsgerichte leerdoelen rond vorming, opvoeden, burgerschap en sociale integratie.

2. In de praktijk

2.1. Hoe leren jongeren?

In de praktijk vertaalt didactiek zich naar de vraag hoe invulling moet worden gegeven aan een les, zodat leerlingen op een zo efficiënt mogelijke wijze iets leren, maar: hoe leren kinderen?

Kinderen bevragen hun eigen rol en plaats in de gemeenschap. Daarbij is het contact met leeftijdsgenoten belangrijk omdat zij functioneren als voorbeeld en spiegel. De eigen groep levert de noodzakelijke context om te kunnen oefenen. 

Het inzicht dat leerlingen een sterke behoefte hebben om zich verbonden te voelen met hun medeleerlingen en hun leraar (relatie), dat ze graag willen laten zien wat ze kunnen (competentie) en dat ze zichzelf willen kennen en sturen (autonomie), maakt dat docenten in hun pedagogisch handelen aansluiting moeten zien te vinden bij de belevingswereld van deze leerlingen.

Een belangrijk fundament van pedagogisch handelen is dat men kan observeren en reflecteren. Docenten moeten leerlingen werkelijk (willen) zien en kunnen opmerken welke boodschap ze (impliciet) afgeven. Dat vraagt om goed kijken en empathisch luisteren, een houding waarbij men niet alleen naar zichzelf kijkt, maar ook naar het eigen aandeel in de relatie.

2.2 Pedagogische tips & uitgangspunten 

De ideale leraar wordt gezien als een authentieke persoon, iemand met passie voor lesgeven, die humor heeft en leerlingen persoonlijke aandacht geeft. Hij of zij biedt emotionele veiligheid, betrokkenheid en warmte, waarbij leerlingen zich op hun gemak voelen. Hij of zij geeft positieve aandacht, waardering, stimuleert en indien nodig biedt de leraar hulp, bescherming en steun.

We bieden hieronder 7 pedagogische uitgangspunten en tips die jou als invalleraar kunnen helpen:

2.1 Stel het kijken en luisteren naar kinderen centraal

Alleen met goed ‘kijken en luisteren’ leren we onze kinderen écht kennen. Elk kind is anders. Met extra aandacht per leerling kan worden ingespeeld op een specifieke behoefte van een leerling. Zo leren we verschillen tussen leerlingen zien. 

2.2 Respecteer de autonomie van kinderen

Al op jonge leeftijd is een kind een eigen persoon met behoeften en eigenschappen. Bij een jong beweeglijk kind verwachten we niet dat het een half uur lang stil aan tafel zit. Deze eigenheid van kinderen maakt het vak van leraar écht interessant. 

2.3 Bied brede uitdaging en plezier

Zorg voor een gevarieerd aanbod van activiteiten voor alle verschillende ontwikkelingsgebieden welke zijn gericht op een individueel kind, (kleine) groepjes kinderen of juist op allen. Verzorg lesdagen/programma ‘s  met een goede opbouw Kies de juiste werkvorm.

2.4 Houdt vriendelijke orde – bied ritme en structuur

De kern van vriendelijk orde houden is dat je een klas succesvol kunt leiden door beide rollen op de juiste wijze te combineren. Niet vriendelijk zonder duidelijk, en niet duidelijk zonder vriendelijk. Drie adviezen van Vriendelijk orde houden zijn:

  1. Vervang toegeeflijk door vriendelijk (zorgzaam en verbindend)
  2. Vervang streng door duidelijk (structurerend en begrenzend)
  3. Combineer vriendelijk &  duidelijk – wees zorgzaam, verbindend, structurerend en begrenzend.

2.5 Bevorder positieve contacten tussen kinderen

Samendoen en samenspelen is leuk en ondersteunt de ontwikkeling, maar ook botsen en voor jezelf opkomen horen daarbij. Kinderen leren van en met elkaar. Stimuleer dan ook onderling positief contact en samenspel. 

2.6 Moedig aan respect te hebben voor anderen en hun omgeving

Al vanaf de jongste leeftijd is een kind onderdeel van een groep. Daarbij horen bepaalde afspraken en vaste rituelen die ons met elkaar verbinden. Maar ook voel je je onderdeel van een groep als je inbreng ertoe doet. 

2.7 Bewaak de fysieke veiligheid van de leerlingen

Ontwikkelen betekent ook de wereld ontdekken, klimmen en springen. Leren door vallen en opstaan. Vieze kleren en kleine ongelukjes, zoals schrammen of builen horen hierbij, maar zorg als leerkracht altijd voor een veilige omgeving. 

3. Conclusie

Pedagogisch handelen is het vormgeven van het leren zelf, dit door verschillen tussen leerlingen te erkennen, leerlingen uit te dagen, te ondersteunen en te vertrouwen. 

De ideale leraar is daarbij authentiek, heeft passie voor lesgeven, geeft leerlingen persoonlijke, positieve aandacht, stimuleert, heeft humor en biedt steun en bescherming indien nodig. Hij of zij creëert het pedagogisch klimaat dat zo dient te zijn dat waarbij elke leerling tot zijn recht komt.

Kennis hebben van pedagogisch handelen is van groot belang voor jou als invalleraar omdat je een andere band hebt met de klas en gebaat bent bij een goede relatie met je leerlingen omdat de kennisoverdracht anders moeizaam verloopt.

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on pinterest
Share on email